Home Tags Posts tagged with "warbaahinta cagaaran"
Tag:

warbaahinta cagaaran

Articles & FeaturesGreen TalksSomali

6 Qodob oo  Bahda Deegeenku Uga Fadhiyaan Wasiir Bashiir Goobbe.

by Admin
written by Admin 2 mins read

Soomaaliya waxa ay wajahaysaa  xaalad cakiran oo ku aaddan dhibaatooyinka deegaanka iyo saameynta isbeddelka cimilada. Waxyeelada ka dhalatay abaaraha soo noqnoqda, fatahaadaha khasaaraha ba’an gaysta, tayo dhaca  dhulka iyo xaalufka kheyraadka dabiiciga ah ayaa sii adkeynaya nolosha bulshada Soomaaliyeed. Dhibaatooyinkan waxa ay keeneen cunto yari baahsan, biyo la’aan  barakac, iyo naaqus ku socda tirada xoolaha Soomaaliya. Waxsoosaarka beeraha, oo awalba yaraa hayeeshee kamid ahaa  ilaha ugu muhiimsan ee nolosha iyo dhaqaalaha bulshada ayaa wajahaya cadaadis xoogan oo ka imaanaya musiibooyinka ka dhashay doorsoonka cimilada.

Intaa waxaa sii dheer, Soomaaliya waxa ay caqabado ka haystaan  helitaanka maalgelin ku filan oo loogu talagalay la qabsiga isbeddelka cimilada iyo dhimista saamayntiisa, taasi oo adkaynaysa in dalku si dhamaystiran wax uga qabto dhibaatooyinka haysta. Wasiir  Bashiir Mohamed Jaamac (Goobbe), oo loo magacaabay Wasiirka Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada, waxaa horyaalla waajibaad culus oo ah hagidda dadaallada ku aaddan ilaalinta deegaanka iyo hagaajinta nolosha bulshada. 

Xilka wasiirka cusub waxaa la socda mas’uuliyad ballaaran oo ku saabsan isku xirka saamileyda deegaanka, hufidda  maamulka dhaqaalaha cimilada, iyo nooleynta dadaalada   waxtarka leh oo lagu wajahayo doorsoonka cimilada. Green Media Initiative-GMI oo ah warbaahin ka shaqaysa una ololeysa Soomaaliya Cagaaran waxa ay halkan kusoo gudbisay Lix  qodob oo muhiim ah oo bahda deegaanku ka filayaan  wasiirka cusub si uu dalka ugu hoggaamiyo horumar cagaaran oo waara, ugana hortago musiibooyinka deegaanka ee sii kordhaya.

 1. Dhisidda Kalsoonida iyo Xoojinta Wada Shaqeynta Saamileyda Deegaanka.

Wasiirka cusub waxaa looga baahan yahay inuu abuuro iskaashi waxtar leh oo u dhexeeya dhammaan dhinacyada daneeya ka shaqaynta  deegaanka iyo doorsoonka cimilada, oo ay ka mid yihiin hay’adaha dawladda, ururada bulshada rayidka ah, warbaahinta, jaamacadaha, ganacsiyada  gaarka loo leeyahay, iyo hay’adaha caalamiga ah. In la xaqiijiyo isku-xirnaan iyo wada shaqeyn rasmi ah waa talaabo  lagama maarmaan ah  oo hadda maqan, taasi oo  sare u qaadi karta meelmarinta qorshayaasha la qabsiga isbeddelka cimilada iyo yaraynta waxyeeladiisa. Iskaashigan wuxuu si gaar ah muhiim ugu yahay xaqiijinta mashaariic guuleysta, sare u qaadidda wacyiga bulshada, fidinta aqoonta cagaaran,  iyo fulinta qorsheyaasha waara ee deegaanka.

 2. Daadajinta Mashaariicda si Sare loogu Qaado Maareynta Deegaanka iyo La Qabsiga Saameynta Cimilada

Maareynta deegaanka iyo la qabsiga isbeddelka cimilada waxay u baahan yihiin tallaabooyin degdeg ah oo waxtar leh. Wasiirka waxaa horyaalla muhiimad weyn oo ah in mashaariicda deegaanka loo daadejiyo gobollada iyo bulshooyinka ay saameynta ugu weyn ka soo gaartay abaarta, xaalufka, iyo isbeddelka cimilada. Waxay sidoo kale muhiim tahay in mashruucyadu ku saleysnaadaan cilmi iyo xog, laguna dhex daro fikradaha bulshada ee ku nool meelaha ay saamaynta ugu daran ka taagan tahay. Tani waxay sare u qaadaysaa waxtarka iyo joogtaynta horumarka shaqada wasaaradda iyo in faa’iidooyin la taaban karo laga helo mashaariicda.

 3. Ka Qeyb Galinta iyo Mudnaansiinta Bahda Warbaahinta.

Warbaahinta waxay door muhiim ah ka qaadan kartaa faafinta wacyi gelinta iyo  aqoonta  ku saabsan isbeddelka cimilada iyo xalalka lagu yaraynayo saameyntiisa, taasi oo xal wayn u noqon karta aqoon yarida bulshada ee xaaladda isbeddelka cimilada, oo keentay in bulshadu aysan ka qayb noqon dadaalada cagaaran ee dalka.  Wasiirka cusub waxaa laga filayaa inuu abuuro olole ballaaran oo wacyi gelin ah isagoo kaashanaya warbaahinta. Waxay sidoo kale muhiim tahay in warbaahinta loo tababaro sida loo soo saaro xogta saxda ah ee khuseysa isbeddelka cimilada, si ay bulshada u baraarugto una qaado tallaabooyin waxtar leh oo ku aaddan ilaalinta deegaanka iyo mustaqbalka jiilasheena dambe.

4. Abuurida Madal Qaran oo Mideysa Dadaallada iyo Codadka Cagaaran ee Deegaanka.

Waxaa muhiim ah in la abuuro madal qaran oo ay ku kulmaan dhammaan saamileyda daneynaya arrimaha deegaanka iyo cimilada. Madashan waa in uu noqdaa mid dhiirrigeliya wada shaqeynta iyo is-dhexgalka fikradaha waxtarka leh ee ku saabsan maaraynta deegaanka. Waxa kale oo muhiim ah in madashan ay bixin karto fursad lagu hubiyo in dhammaan qorshayaasha iyo mashaariicda lagu fuliyo qaab mideysan, si looga fogaado khilaafyo iyo isku-dhicidda habraacyo aan is waafaqsaneyn.

5. Fidinta Aqoonta Cagaaran Si Sare Loogu Qaado Fahamka Bulshada

Kobcinta fahamka iyo aqoonta bulshada  ayaa laf-dhabar u ah xallinta dhibaatooyinka deegaanka. Sidaas daraadeed waa in  lasoo kordhiyaa barnaamijyo waxbarasho cagaaran (Green education) oo dhisa aqoonta bulshada. Barnaamijyada Waxbarashada Cagaaran waxa lagu dari karaa dugsiyada hoose, dhexe, iyo sare, si carruurta iyo dhalinyarada loogu abuuro wacyi ku saabsan ilaalinta dhirta, dhulka, iyo khayraadka kale ee dabiiciga ah. Sidoo kale, jaamacadaha waa in laga  taageeraa koorsooyin lagu baranayo maaraynta deegaanka iyo isbeddelka cimilada. Bulshada inteeda kalena waa in si firfircoon loogu dhiirrigeliyaa ka qaybgalka waxqabadka deegaanka, iyadoo la adeegsanayo tababaro, ololeyaal wacyigelin oo warbaahinta la marsiinayo, iyo kulamo guud. Hirgelinta waxbarashada cagaaran ayaa Soomaaliya usoo saari doonta doonta jiil aqoon sare leh oo u taagan difaaca iyo badbaadinta deegaanka.

6. Xaqiijinta iyo Adeegsiga Hufan ee Maalgelinta Cimilada.

Wasiirka cusub waxaa laga rajeynayaa inuu xoogga saaro sidii Soomaaliya uga faa’iideysan lahayd maalgelinta caalamiga ah ee loogu talagalay wax ka qabashada isbeddelka cimilada. Sida hubinta in Soomaaliya ay saami ku filan ka hesho lacagaha loogu talagalay taageerada mashaariicda la qabsiga iyo dhimista saamaynta cimilada (Climate Finance).  Isbeddelka cimilada waa dhibaatada ugu wayn ee haysata Soomaaliya, amni la’aanta kadib. Wasiirka waa inuu hubiyaa in lacagaha lagu helo magaca cimilada  ay maamulaan gacmo sax ah, loona  isticmaalo si waxtar leh. 

Wasiirka cusub ee deegaanka Mudane Bashiir Mohamed Jamac (Goobbe),  waxa uu haystaa fursad qaali ah oo uu ku mideyn karo dadaallada lagu badbaadinayo deegaanka, isla markaana kor loogu qaadayo awoodda Soomaaliya ee ka hortagga iyo la qabsiga isbeddelka cimilada. Green Media Initiative-GMI waxa ay u rajeynaysaa in wasiirku uu fuliyo tallaabooyin horumarineed oo geesinimo leh si loo xaqiijiyo mustaqbal cagaaran, waara  oo Soomaali oo dhan ay ku naaloodaan.

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestLinkedinEmail
Articles & FeaturesSomali

COP29 Oo Kusoo Dhamaaday Natiijo “Niyad jab leh”. 

by Ahmed Absie
written by Ahmed Absie 1 mins read

Shirkii isbeddelka cimilada ee COP29 oo ka socday magaalada Baku ee dalka Azerbaijan ayaa la soo gabagabeeyay. Inkasta oo loo baahday ku dhawaad 32 saacadood oo dheeri si loo soo gunaanado doodii ugu waynayd ee taalay shirka taasi oo ahayd maalgelinta cimilada.  

COP29 waxaa sanadkan diiradda ugu wayn la saarayay sidii loo dajin lahaa yool cusub oo maalgelinta waxka qabashada cimilada ah (NCQG). Dalalka horumaray oo iyagu ah kuwa sababay isbeddelka cimilada ayaa laga doonayay inay ku yaboohaan lacag sanad leh oo la siiyo dalalka soo koraya — oo ay ugu horeeyaan kuwa saboolka ah — si ay ula qabsadaan isbeddelka cimilada una yareeyaan qiiqa ay sii daayaan. 

Hase ahaatee, jimcihii oo ahaa maalinkii ugu dambeysay ee shirka, dalalka horumaray ayaa soo bandhigay soojeedintooda maalgelinta cimilada taasi oo noqotay $250 billion sanadkasta ilaa sanadka 2035. Tani waxa ay si wayn uga caraysiisay dalalka soo koraya, kuwaas oo dalbanayay ugu yaraan $1.3 trillion sanadkii.

Ismari waaga lacagta ayaa taagnaa ilaa dhamaadkii shirka, oo ay ahayd in lasoo xiro maalinimadii jimcaha balse ugu dambayn waxa uu soo gaaray Axadda, markaas oo dallaka horumaray ay sare u qaadeen yaboohooda NCQG oo ay gaarsiiyeen $300 oo billion. lacagtan ayaa noqonaysa mid si sanadle ah loo siinayo dalalka soo koraya si ay ula qabsadaan dhibaatooyinka isbeddelka cimilada.

Dallaka sookoraya ayaa aad uga niyad jabsan yoolka cusub ee maalgelinta cimilada oo aad uga hooseeya intii ay filanayeen. Waxa ay ku tilmaameen miisaaniyad aan waxba ka qaban karin dhibaatada cimilo ee ay la kulmayaan. Sidoo kale waxa ay dalalka horumaray ku dhaliileen qiimaha ay ku yabooheen. 

“$300 Billion waa lacag aad uga yar intii loo baahnaa, ma aha cadaaalad, mana filiayo inay taageeri doonto dadaalada dalalka soo koraya ay wax uga qabanayaan dhibaatada cimilada”. Waxa sidaa sheegay mid kamid ah wafuudii ka qaybgalaysay shirka  cimilada.

Dallaka soo koraya oo dhan ayaan hadda aad ugu faraxsanayn heshiiska lagu gaaray Baku, iyada oo durba dhawr dal oo India ugu horeyso mucaaradeen, sababtoo ay si wayn ayuu uga hooseeyaa dhaqaalihii la filayay oo ahaa in dallaka soo korayaa ay helaan ugu yaraan  $1.3 trillion sanadkii. 

Yoolka cusub ayaa badalaya  bartilmaameedka hadda lagu shaqeeyo oo ah $100 billion kaasi oo dalalka horumaray ay dajiyeen sanadkii 2009, intii uu socday shirkii COP15 ee ka dhacay Copenhagen. Waxaa dib loo eegi doonaa 2028 iyo mar kale 2030. Wadamadu waxay sidoo kale  kawada hadli doonaan  sidii kor loogu qaadi lahaa dhaqaalahan cimilada inta uu socdo COP30 oo ka dhacaya Brazil sanadka soo aadan ee 2025.

Khubarada isbeddelka cimilada ayaa hore uga digay in qiime kasta oo ka hooseeya $1 trillion ay keeni karto in dallaka soo korayaa ay ka niyad jabaan dadaalada wax looga qabanayo isbeddelka cimilada iyo ka mira dhalinta heshiiskii Paris oo dhigayay in dallaka oo dhan ay iska kaa shadaan sidii loo yareyn lahaa qiiqa hawada lagusii daayo, si heer kulka dhulka loogu hayo  1.5°C ama ugu badbnaan 2°C  kahor dhamaadka qarniga.

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestLinkedinEmail
Articles & FeaturesSomali

Qodobada Ugu Muhiimsan Ee Looga Hadlayo Shirka Cimilada Ee COP29. 

by Admin
written by Admin

Shirkii 29-aad ee Qaramada Midoobay ee Isbeddelka Cimilada (COP29), ayaa lagu qabanayaa magaalada Baku, ee dalka Azerbaijan, 11-ka ilaa 22-ka bishan  November. Waxaa ka qaybgalaya marti kor u dhaafaysa ilaa 50,000 qof oo ay ku jiraan 200 oo madaxda caalamka. Mukhtar Babayev, Wasiirka Deegaanka iyo Kheyraadka Dabiiciga ah ee Azerbaijan, ayaa ah Madaxweynaha hogaamin doona Shirkan oo loo arko fursad muhiim ah oo lagu dardargelin karo dadaallada wax looga qabanayo dhibaatada isbeddelka  cimilada ee ka taagan caalamka.

Shirka sanadkan oo lagu naanaysay Shirkii  Maaliyadda (COP of Finance) waxa uu  mudo 15 sano ah kadib isu keenayaa hoggaamiyeyaasha caalamka si ay u dejiyaan  yool cusub oo maaliyadeed oo wax lagaga qabto cimilada doorsoontay. Yoolka cusub wuxuu beddeli doonaa heshiiskii la gaaray 2009, kaas oo waddamada horumaray ay isku raaceen in la bixiyo $100 bilyan sanad kasta ilaa sanadka  2020 si loo caawiyo waddamada soo koraya ee la dhibaatoonaya isbeddelka cimilada. Hayeeshee dajinta yoolka cusub waxaa ku gadaaman caqabado.

Waa Maxay  Yoolka Cusub Ee Maaliyadda Cimilada (NCQG )?

Intii uu socday shirkii COP15 ee ka dhacay magaalada Copenhagen sanadkii 2009, dalalka horumaray ee ay ka mid yihiin Maraykanka iyo Midowga Yurub waxay isku raaceen inay sannad kasta bixiyaan  $100 bilyan oo doollar ilaa sanadka  2020 si looga taageero dalalka soo koraya waxka qabashada musiibooyinkaka dhashay isbeddelka ku yimid cimilada. Sababtoo ah dalalka horumaray iyagaa ah kuwa sababay dhibaatada cimileed ee jirta. 

Dalalka soo koraya waagaas aad umay soodhaweyn caddadka lacagta ee loo qoondeeyay. Iyadoo lacagtaas xitaa aan marnaba si dhamaystiran loo bixin. Waxa ka sii daran, in in  badan oo ka mid ah intii lacagtaas laga bixiyay ay ku timid qaab deyn ah taasi oo sii kordhisay culayska deynta ee haysta dalalka soo koraya. Si kastaba, taasi oo jirta ayaa hadda loo baahan yahay in la sameeyo  yool cusub oo heshiis lagu yahay, laguna shaqeeyo ilaa sanadka 2030. 

Qiyaasaha ayaa aad u kala duwan, waxaase la fahamsan yahay in dalalka soo koraya — oo ay ku jiraan kuwa saboolka ah— ay u baahan yihiin lacag ka badan $500 oo billion ilaa $1 trillion  sanadkii. Dalalka Afrika ayaase dhawaan sheegay in qaaradda keligeed ay ubaahan tahay lacag dhan $1.3 trillion  sanadkii.  Doodda maaliyadda ayaa la filayaa inay shirkan ka dhigto mid xasaasi ah oo miisaankiisa culus yahay.

Shirka COP29 waaxa laga sugayaa in madaxda dowladuhu ay si weyn u kordhiyaan tirada guud ee lacagta yoolka cusub ee maaliyadda cimilada  (A new collective quantified goal on climate finance -NCQG), iyadoo sidoo kale lagu qeexayo waqtiga la bixinayo  iyo shuruudaha bixinteeda. Si lamid ah waxaa muhiim ah in la isla meel dhigo sida ay ku gaadhi doonto lacagtani  bulshooyinka u baahan, iyo in helitaanka lacagtani ay noqoto mid aad uga fudud sidii hore. 

Dalalka soo koraya ayaa u baahan maaliyad si ay ula qabsadaan isbeddelka cimilada (Climate Adaptation Finance), si ay u yareeyaan xadiga qiiqa ay hawada kusii daayaan  (Climate Mitigation Finance) iyo in magdhaw maaliyadeed laga siiyo khasaarihii nafeed iyo maaliyadeed (Loss and Damage Fund) ee kasoo gaaray musiibooyinkii cimilo ee ay la kulmeen. Balse, dalalka horumaray iyo kuwa soo koraya ayaan ilaa hadda isku raacsanayn caddadka maaliyadda cimilada ee loo baahan yahay in la gaaro.

Halkan ka akhriso mawaadiic kale oo muhiim ah:

Sanduuqa Khasaaraha & Waxyeelada (Loss and Damage Fund).

Shirkii COP28 ee sanadkii hore ka dhacay  Dubai, dalalku waxay isku afgarteen in la sameeyo sanduuqa Khasaaraha iyo waxyeelada  si dalalka waaweyn ee taariikh ahaan ah kuwa ugu badan ee sii daayay qiiqa hawada kuleeya (GHG) ay magdhaw uga bixiyaan  waxyeelada masiibooyinka ka dhashay doorsoonka cimilada ay u gaysteen  dalalka soo koraya ee nugul. Shirka ayaa diiradda saari doona sidii sanduuqan looga dhigi lahaa mid shaqaynaya oo magdhow buuxa bixin kara.

Ma cadda weli haddii magdhawga khasaaraha iyo waxyeellada lagu dari doono bartilmaameedka cusub ee maaliyadda cimilada (NCQG). Dalalka qaarkood waxay ku doodayaan in magdhawga khasaaraha iyo waxyeellada uusan qayb ka noqonayn Maaliyadda NCQG, iyaga oo ku taliyay  in  looga wada-hadlo si gaar ah. Sanduuqa khasaaraha iyo waxyeellada ee la aasaasay sannadkii hore ayaa loo asteeyey inuu yahay mid ikhtiyaari ah oo aan khasab ahayn, waxaana ilaa hadda lacag ku shubay dalal kooban.

Qarashka ilaa hadda loogu yaboohay sanduuqa waa $700 oo Million. Inkasta oo tan loo arko bilow wanaagsan, hadana waxaa la qiyaasayaa in dalalka nugul ay la kulmi karaan waxyeello cimiladeed oo gaari karta ilaa $580 bilyan marka la gaaro 2030. Inta uu socdo shirka COP29 ee Baku, dalalka soo koraya —gaar ahaan kuwa nugul ee xaqa u yeelan doona magdhowgan— ayaa rajaynaya in shirka lagu horumariyo dhaqaalaha loogu talagalayo sanduuqa khasaaraha iyo waxyeellada.

Qodobada Kale Ee Looga Wada Xaajoon Doono COP29. 

Natiijada shirkii COP28 ee sanadkii hore dhacay waxay muujisay ballanqaadyo aan horay loo arag oo ah in aduunku isku raacay in laga guuro isticmaalka shidaalka si loo yareeyo qiiqa hawada lagusii daayo, la saddex-laabo ka faaiideysiga tamarta la cusboonaysiin karo (renewable energy), iyo in la laba-laabo dhisidda nidaamyo cunto oo adkaysi leh, lana dardar-gelinta horumarinta gaadiidka siidaaya xadiga yar ee kaarboonka. COP29, dalalka waxa laga sugayaa inay ka xisaabtamaan  horumarka ilaa haatan laga sameeyay  balanqaad yadan. 

Heshiiska Paris ee 2015, dalalku waxay ku heshiiyeen inay soo gudbiyaan qorshayaal qaran oo xooggan oo cimilada ah shan sano kasta, qorshayaasha ayaa loo yaqaano Nationally Determined Contributions (NDCs). Wareegii 3aad ee gudbinta qorshayaashan wuxuu bilaaban doonaa bilo kooban ka dib shirka COP29, taasoo ka dhigaysa shirkan fursad muhiim ah oo lagu dejiyo shuruudaha laga rabo dalalka in yoolashooda cusub ee NDC-gu ay waafaqsanaadaan. Halka dalalka soo gudbiyayna laga dhagaysan doono qorshayaashooda. 

Shirka COP29, waxaa sidoo kale laga sugayaa  dalalka waaweyn inay ku dhawaaqaan ballanqaadyo cad oo dhiirrigelinaya wadamada kale iyo shirkadaha  si ay ugu dhaqaaqaan talaabooyin cusub oo waxka qaban kara isbeddelka cimilada. Dawladda Azerbaijan ayaa dadaal xooggan ku bixinaysa in shirkani noqdo mid guuleysta oo ay kasoo baxaan natiijooyin waxku ool ah. 

Cabsida ugu wayn ee shirka laga qabo waa in dalalka horumaray iyo kuwa soo korayaa ay isku waafaqi waayaan yoolka cusub ee maaliyadda cimilada (NCQG). Wada-xaajoodyada ayaa noqon doona “kuwa adag”, iyada oo natiijada kama dambaysta ah la sugi doono ilaa daqiiqadaha ugu dambeeya ee Shirka.

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestLinkedinEmail
Articles & FeaturesClimate EducationSomali

Isbeddelka Cimilada: Hadda Halkee  Taagannahay?

by Ahmed Absie
written by Ahmed Absie 2 mins read

Isbedelka Cimilada wuxuu beddelaya nolosha dadka, noocyada kale ee noolaha, iyo deegaanka guud ahaan. Dunida meelo badan waxaa ka dhacaya fatahaado, abaaro, duufaanno iyo masiibooyin kale oo aan horay loo arag, kuwaasoo ka dhashay Cimilada doorsoontay. 

Tusaaluhu ma foga, Afrika ayaa ah meesha ugu nugul. Daadad ku dhuftay galbeedka iyo bartamaha qaaradda ayaa sanadkan saameeyay in ku dhaw 7 million oo qof. Halka abaar daba dheeraatay oo noqonaysa tii ugu darnayd mudo 100 sano ah ay saamaysay  Koonfurta Afrika taasi gaarsiisay dowladda Namibia inay ku dhawaaqdo qoor-goynta 700 oo duur joogta dalkaas ah, si loo quudiyo dadka ay abaartu saamaysay.  

Dalalka Yurub waxaa bilihii lasoo dhaafay halakeeyay roobab laba jeer ka badnaa sidii caadiga ahayd. Daadadka ka dhashay waxay dalal dhawr ah ka gaysteen dhimasho iyo waxyeelo dhaqaale oo balaaran. Dalka  Maraykanku wuxuu isna la kumayaa waxyeelada duufaanta “Helene” oo khasaaro nafeed iyo mid maaliyadeed oo ilaa hadda kor u dhaaftay $53 billion oo doollar gaysatay

Waxyaabaha sida gaarka ah u sababay isbeddelka cimilada waxaa kamid ah sii deynta gaaska hawada kululeeya (Greenhouse gases) ee ay ugu horeyso CO₂, xaalufka dhirta, iyo warshadaynta oo socotay mudo 200 sano ka badan, iyadoo qiiqa gaaska ah ee hawada kululeeya inta ugu badan la diiwaangeliyay tan iyo 1975 kii.

Himilo Aan Talaabo Loo Qaadin!

Waxaa jira heshiis caalami ah oo la yiraahdo Heshiiska Paris, kaasi oo ay 196 dal ku gaareen magaalada Paris ee dalka Faransiiska bishii December ee sanadkii 2015. Heshiiskan waxa uu hirgalay bishii Novembar 2016. Waxaa loo tixgeliyaa mid kamid ah heshiisyadii ugu muhiimsanaa ee taariikhda Shirka COP UNFCCC ee Isbadelka Cimilada. 

Qodobka 2,(1) a ee Heshiiska Paris wuxuu ku baaqayaa in kororka heerkulka caalamka lagu xadido meel ka hooseysa  2°C marka loo eego heerkii uu ahaa xiligii  warshadaha ka horreeyay, iyadoo la hiigsanayo in la gaarsiiyo ilaa 1.5°C. Tani waxay si weyn u yaraynaysaa halisaha iyo saameynta isbeddelka cimilada. 

Hayeeshee jidkaas ma hayno!. Dalalka sida wayn u isticmaala shidaalka ayaan ilaa hadda si buuxda ugu dhaqmin heshiiska. Cilmibaarista ugu dambaysay ee ay soosaarto The Emissions Database for Global Atmospheric Research (EDGAR) waxaa lagu sheegay in sida 2022 la diiwaangeliyay dalalka  Shiinaha, Mareykanka, Hindiya, Midowga Yurub, Ruushka iyo Brazil ay yihiin kuwa ugu badan ee sii daaya gaaska hawada wasakheeya. 

Isku darka dalalkan waxay isticmaalaan 63.4% shidaalka aduunka, sidoo kale 61.6% iyagaa ah kuwa qiiqa hawada (GHG)  sii daaya. 

Dalalka ay Soomaaliya kujirto ee horumarka ka gaabiyay (LDCs) kuwaas oo ah ugu yar ee qiiqa sii daaya oo ah 3.3%, ayaa ah kuwa ugu badan ee la kulmay saamaynta isbeddelka cimiladu. Abaaro, fatahaado iyo musiibooyin kale ayay ula kulmaan si joogta ah. Dhaqaalahooda oo yar darteedna way awoodi waayeen inay waxka qabtaan dhibaatada haysata. 

Korarka kuleylka ayaa sii socda. Sannadka 2024, laga bilaabo bishii Janaayo ilaa Agoosto, heer-kulka celceliska adduunka wuxuu ahaa 0.70°C mid ka sarreeyay celceliska intii ahaa kuleyku mudadii u dhaxeysay 1991–2020. Sidoo kale  wuxuu  0.23°C ka sarreeyaa intuu ahaa kuleylku bishii Janaayo ilaa Agoosto ee sanadkii 2023 oo ahaa sanadkii ugu kululaa ta iyo markii la bilaabay diiwaangelinta heer kulka dhulka qarnigii 19aad. 

Tani waxa ay ka dhigan tahay in sanadka 2024 uu 99.8%  u dhawyahay in uu noqdo sanadkii ugu kululaa, isagoo rikoorkaas kala wareegaya 2023. 

Dalalka horumaray ayaa taariikh ahaan mas’uul ka ah kororka heerkulka caalamka; sababtoo ah mudo dheer ayay warshadahoodu qiiq kusii daynayeen hawa. Sidaas oo ay tahay waxay  ku guuldarreysteen inay fuliyaan ballanqaadkooda yaraynta qiiqa. Taasi waxay sababtay in dalalka saboolka ah  iyo jasiiradaha yaryar  ay la kulmaan xaaladaha ugu daran ee ka dhashay isbadelka cimilada. Waxaa intaas sii dheer in dalalka horumaray  marnaba  aysan si buuxda u bixin dhaqaalihii ay hore u ballanqaadeen ee  ee loogu talagalay dalalka nugul.

Heshiiska Paris wuxuu si gaar ah u adkeeyaa muhiimadda ereyga “Cadaaladda” laakiin miyay u dhaqmaan si cadaalad ah? Jawaabtu waa maya. Dalalka horumaray ma muujin marna inay si cadaalad ah u qaataan masuuliyadooda isbadalka cimilada. 

Doonista Afrika iyo Miisaaniyadda Cimilada

Shirka isbadelka Cimilada ee COP29 oo Baku, Azerbaijan ka furmaya 11 ka bisha November waxaa qaybo kamid ah shirka diirada lagu saari doonaa  dajinta yool cusub oo miisaaniyadda cimilada ah  (NCQG) nuxurku waa sidii lacag sanadle ah loogu qoondayn lahaa wadamada soo koraya ee ay saameeyeen dhibaatooyinka ka dhashay isbadalka cimilada. Yoolka Cusub wuxuu badalayaa kii 2009 dalalka horumaray ku heshiiyeen oo ahaa $100 billion sanadkasta.

Shirkii Wasiirrada Afrika ee Deegaanka (Abidjan, Ivory Coast, 30 Aug- 6 Sep 2024), Wasiirradu waxay isku raaceen in Africa ay u baahan tahay lacag aan ka yarayn $1.3 trillion sannadkii si wax looga qabto dhibaatooyinka cimilada. laakiin dalalka horumaray oo ah kuwa laga rabo inay lacagtan bixiyaan wayka aamuseen inay sheegaan lacagta ay ku talo jiraan. 

Soomaaliya, Wasiirka Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada JFS, Amb Khadija Mohamed Al-makhzoumi ayaa hadal ay dhawaan ka jeedisay  Shirka Maalgashiga Himilooyinka NDC ee Afrika oo ka dhacay Newyork ku sheegtay  in Soomaaliya ay u baahan tahay lacag dhan $16.9 bilyan oo doolar  oo loogu deeqo yoolkeeda   Nationally Determined Contribution (NDC) ilaa 2030 si looga jawaabo dhibaatada dalku kala kulmayo isbadelka cimilada. 

Maalgelinta isbadelka cimilada waa masuuliyad waajibku ah dalalka keenay dhibaatada. Waxaa la isku raacsan yahay in lacagaha loo qoondaynayo in dalalka saboolka ah ay waxkaga qabtaan isbadelka cimilada aysan ahayn deeq, balse ay tahay xaq. 

W/Q: Ahmed Absie

4 comments
0 FacebookTwitterPinterestLinkedinEmail
Articles & FeaturesSomali

COP: Wax Walba Oo Ku Saabsan Shirka Sanadlaha ah ee  Isbeddelka Cimilada.

by Ahmed Absie
written by Ahmed Absie 5 mins read

Shir madaxeedka Cimilada aduunka ayaa kalkiisii 29aad ka furmaya magaalada  Baku ee dalka Azerbaijan. Shirku waxa uu socon doonaa inta u dhaxaysa 11-ka ilaa 22-ka bisha November.  Qaramada Midoobay ayaa soo agaasinta shirkan oo sanadkasta dhaca, si looga wada hadlo Isbeddelka Cimilada oo walaac wayn ku haysa dunida oo dhan. Sanadkan shirka waxaa loo bixiyay  COP-ka Maaliyadda ama Afka Ingiriisiga “COP of Finance” waxaana  diirada lagu saari doonaa qaybo kamid ah shirka dajinta yool cusub oo maaliyadda cimilada (NCQG) iyo sidii lacag loogu qoondayn lahaa wadamada soo koraya ee ay saameeyeen dhibaatooyinka ka dhashay isbadalka cimilada.

Hadaba Waa Maxay COP?

Shirka Xubnaha ama dalalka (Conference of the Parties -COP) waa shir sanadle ah oo ay qabtaan wufuud ka socota dalalka xubnaha ka ah Heshiiska Qaramada Midoobay ee Isbedelka Cimilada (UNFCCC). Heshiiska UNFCCC waxaa la saxiixay sanadkii 1992 intii uu socday Shirweynihii Caalamiga ahaa ee Deegaanka ee loo yaqaan Earth Summit, oo ka dhacay magaalada Rio de Janeiro, ee dalka Brazil. Heshiiskan waxaa lagu gaaray in la yareeyo saameynta isbeddelka cimilada oo la hirgeliyo xalal waara oo lagu xakameynayo dhibaatada sii kordhaysa ee cimilada adduunka.  

Sanadkasta, kumanaan wakiillo ah oo ka socda ku dhawaad  dhammaan dalalka adduunka ayaa isugu yimaada shirkan, si ay uga wada hadlaan, ugana heshiiyaan siyaasadaha caalamiga ah ee cimilada, ula socdaan horumarka laga gaarayo wax ka qabashada isbedelka cimilada, isla markaana go’aanno uga gaaraan sidii loo sii wadi lahaa himilooyinka UNFCCC. Shirka COP ee sanad kasta waxa la rajeeyaa in laga dhaxlo heshiisyo iyo  go’aamo muhiim ah oo ku saabsan tallaabooyinka la qaadayo si wax looga qabto isbedelka cimilada. 

Shirkasta oo COP ah oo dhacaya waxaa la raaciyaa tirada ama lambarka uu yahay shirkaas, tusaale ahaan shirka dhacaya bisha soo socota waa COP29 taas oo la macna ah inuu yahay shirkii 29aad ee shirarka COP ee isbeddelka cimilada. Halka shirka ku xiga oo isna sanadka dambe loo asteeyay inuu ka dhaco dalka Brazil  uu noqon doono COP30  ama COP kii Sodonaad. 

Taariikh ahaan shirkii ugu horreeyay ee UNFCCC ee looga hadlo Isbeddelka Cimilada oo ahaa COP1 waxaa lagu qabtay magaalada Berlin, ee dalka Jarmalka sanadkii 1995kii. Tan iyo markaas, shirkan sanadlaha ah waxa uu noqday madal muhiim ah oo ay dalalku ku gorfeeyaan, kuna dejistaan siyaasadaha lagu xakameynayo isbedelka cimilada. Balse, waxa uu sidoo kale ahaa madal ay hareeyaan khilaafaad iyo isdiidooyin siyaasadeed oo la xiriira waxka qabashada isbeddelka cimilada. Dhawr jeer ayay dowlado diideen heshiisyo lagu gaaray shirka iyaga oo ku andacoonaya inay heshiisyadaasi ka hor imaanayaan danahooda.

Marka laga tago shirka  Isbeddelka Cimilada ee COP UNFCCC oo aan maqaalkan ku faahfaahinayno,  waxaa jira laba shir oo kale kuwaas oo iyana wata magaca COP, balse looga hadlo mawaadiic kale oo xiriir la leh Isbeddelka cimilada. Sida shirka  Convention of Biological Diversity  (COP CBD) oo ah shirka COP ee  kala-duwanaanta noolaha  kaasi oo looga hadlo sidii wax looga qaban lahaa dabar go’a iyo luminta noolaha kala duwan. Sidoo kale  waxa jira shirka COP UNCCD kaasi oo looga hadlo  waxka qabashada arrimaha la xiriira xaalufka dhulka, saxaroowga iyo abaaraha.

Labada shir ee dambe waxaa la qabtaa labadii sanaba mar. Mid kamid ah oo ah COP16 of Convention of Bio-diversity ayaa hadda ka socda magaalada Cali, ee dalka Combia, halka midka dambena uu bisha December ka dhici doono dalka Saxaraha ah ee Sacuudi Carabiya. Tani waxa ay ka dhigan tahay in sanadka 2024 ay iskusoo aadeen saddex shir oo COP ah. Sidaas darteed ayaa sanadkan 2024 loo bixiyay sanadkii deegaanka.

Yaa ka qayb gala Shirka COP ee Isbadalka Cimilada?

Shirarka COP (Conference of the Parties) waxaa ka qayb gala dhinacyo kala duwan oo heer caalami ah, kuwaas oo matalaya dowlado, ururo, shirkado, dad caan ah, iyo qaybaha bulshada rayidka ah. Ku dhawaad 200 oo waddan oo xubno ka ah Heshiiska Isbeddelka Cimilada ee Qaramada Midoobay (UNFCCC) ayaa ah kuwa ugu muhiimsan ee go’aannada siyaasadeed qaata. Ururrada caalamiga ah sida Qaramada Midoobay, Bankiga Adduunka, iyo hay’ado kale oo taageero farsamo iyo dhaqaale bixiya ayaa door muhiim ah ku leh shirarkan taxanaha ah.

Sidoo kale, dadka u ololeeya deegaanka ayaa si weyn uga qayb gala shirarka. Iyaga oo u ololeynaya tallaabooyinka ay u arkaan xalalka waara ee lagu xoojin karo  la dagaallanka isbeddelka cimilada. Waxaa kale oo taga shirkadaha shidaalka iyo tamarta kuwaas oo qaarkood lagu eedeeyo inay u ololeeyaan danahooda ganacsi si ay uga hortagaan go’aannada adag ee cimilada la xiriira. Cilmi-baarayaasha iyo khubarada ka socda jaamacadaha iyo hay’adaha cilmiyeed ee caalamiga ah ayaa sidoo kale ka qeyb gala, iyagoo soo bandhigaya xogta iyo daraasadaha cusub ee ku saabsan saameynta Isbeddelka cimilada iyo xalalka mustaqbalka.

Shirarkii Ugu Muhiimsanaa ee Isbeddelka Cimilada 

Inkasta oo shirkan taxanaha ah ee 30 jirsaday dhalillo badan loo hayo, hadana waxaa jira qaar kamid ah shirarkii la qabtay oo si uun guulo muhiim ah u horseeday, waxaa ka mid ah: Shirkii COP3 oo ahaa shirkii 3aad ee shirarkan.  Sanadkii  1997-kii ayaa lagu qabtay  magaalada Kyoto ee dalka Japan,  Shirkan waxaa laga soo saaray Heshiiskii Kyoto, kaasoo dalalka horumaray ku waajibiyay in ay 5% yareeyaan xadiga gaasaska kululeeya hawada (GHG)  ee ay siidaayaan. Heshiiskan wuxuu ahaa kii ugu horreeyay ee noociisa ah, inkasta oo uusan si dhamaystiran u dhaqan gelin, kadib markii uu diiday  Maraykanka oo rumaysnaa in heshiisku  waxyeeelaynayo dhaqaalahiisa.

COP21 (2015, Paris, France)  ayaa waxaa laga soo saaray Heshiiska Paris, oo dalalka oo dhan ku waajibiyay in ay ku xaddidaan heer kulka aduunka in uu ka hooseeyo  1.5°C ama ugu badnaan 2°C marka lala barbardhigo sidii uu ahaa kacaankii warshadaha kahor.  Si loo gaaro yoolkaas waxaa lagu heshiiyay  in waddan kasta uu dejiyo yoolal qaran oo la xiriira yareynta sii deynta gaasaska hawada kululeeya, yoolalkaas oo loo yaqaano Nationally Determined Contributions (NDCs). iyadoo waddamada horumaray ay taageero dhaqaale iyo farsamo siinayaan waddamada saboolka ah si ay ula qabsadaan isbeddelka cimilada una hirgeliyaan yoolkooda NDCs. 

Heshiiskii Paris ayaa ilaa hadda loo arkaa mid taariikhi ah oo weli saldhig u ah wada xaajoodyada Isbeddelka Cimilada.  

COP26 (2021, Glasgow, UK) ayaa isna  wuxuu diiradda saaray in la xoojiyo tallaabooyinka lagu fulinayo heshiiskii Paris iyo taageerada maaliyadeed ee  ee la siinayo dalalka soo koraya si ay ula tacaalaan saameynta isbedelka cimilada. Inkasta oo shirkani la kulmay dhaliilo badan, hadana waxa jiray arimo dhawr ah oo loo arkay kuwa togan oo shirka kasoo baxay.  Shirarkii ugu dambeeyay ee COP-ka Isbadalka Cimilada ayaa badankooda waxa ay diiradda saarayeen sidii loo xaqiijin lahaa ballanqaadyada dalalka ee ku aaddan yareynta qiiqa gaaska hawada kululeeya iyo sidii loo kordhin lahaa iskaashiga caalamiga ah ee lagula dagaalamayo isbeddelka cimilada. 

Halkan Ka Aqri Warbixino kale oo Muhiim ah:

Shirarkii COP ee Lagu Tilmaamay Kuwa “Fashilmay“

Madaxweynihii hore ee Maraykanka oo ka qaybgalayay shirkii COP15 – Copenhagen.

Iyada oo shirka COP uu ka mid yahay madalaha ugu muhiimsan ee caalamiga ah oo lagu gorfeeyo isbedelka cimilada, hadana shirarka qaarkood ma aysan dhalin natiijooyin la taaban karo. Qaar ka mid ah shirarka la tilmaami karo in ay guuldarro la kulmeen waxaa ka mid ah:  Shirkii COP15 (2009, Copenhagen, Denmark),  Shirka Copenhagen wuxuu ahaa mid si weyn loo filayey in lagu gaaro heshiis cusub oo beddelaya Heshiiska Kyoto, kaas oo wakhtigiisa hore dhammaanayay 2012. Hase yeeshee, shirka Copenhagen waxaa hareeyay khilaafaad siyaasadeed iyo isfaham-waa u dhexeeya dalalka soo koraya iyo kuwa horumaray. 

Dalal badan oo ka mid ah kuwa horumaray ayaa lagu eedeeyay inaysan doonayn inay qaataan masuuliyad dheeri ah oo ku saabsan yareynta qiiqa gaaska ee ay hawada kusii daayaan —kaasi oo ah waxa kordhiyay isbadalka cimlada— iyo inaysan daacad ka ahayn inay si buuxda u taageeraan dalalka soo koraya si ay ula tacaalaan dhibaatada ay iyagu ku sababeen. Ugu dambeyntii, ma jirin heshiis sharci ah oo la gaaray, waxaana shirkaas loogu magac daray “Fashilkii Copenhagen”.

Waxaa lamid ahaa  COP25 (2019, Madrid, Spain) Oo si weyn looga filayey in la dejiyo xeerar iyo siyaasado cusub oo lagu xakameynayo qiiqa gaaska iyo hirgelinta heshiiskii Paris. Si kastaba ha ahaatee, shirka Madrid ayaa lagu guuldareystay in la gaaro heshiis buuxa oo ku saabsan suuqyada kaarboonka (carbon markets) oo kamid ah arimaha loogu muranka badan yahay ee kujira xalalka Isbeddelka cimilada. Sidoo kale waxaa la isku maandhaafsanaa taageerada dhaqaale ee la siinayo dalalka soo koraya. Diblumaasiyiin badan ayaa tilmaamay in shirkaas uu ka mid yahay shirarkii ugu liitay ee COP, iyadoo uu ku dhammaaday “niyad jab”.

Sababaha Inta Badan Keena Fashilka Iyo Heshiis La’aanta Shirka COP

Fashilka shirarka qaarkood wuxuu salka ku hayaa dhowr arrimood, balse aan kusoo koobno laba qodob kuwaas oo kala ah: 1. Khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dalalka soo koraya iyo kuwa horumaray ee ku saabsan cidda qaadanaysa masuuliyadda isbeddelka cimilada. Mareykanka iyo Shiinaha  ayaa markasta kujira tartan dhaqaale iyo warshadeed. Shirarkii hore waxaa laga arkay in dalalka lagu tilmaamo kuwa horumaray oo iyagu ah kuwa keenay dhibaatada aysan doonayn inay keligood qaataan masuuliyadda iyo 2. Arrimaha dhaqaale iyo sida dalalka horumaray ay u taageeri karaan dalalka saboolka ah si ay ula tacaalaan saameynta isbeddelka cimilada. 

Shirarka fashilmay ka sokoow, Shirarka COP waxa si joogta ah u hareeya kala arti duwanaansho la xiriira sida loo gaari karo yoolasha waxka qabashada Isbeddelka Cimilada, qaadashada masuuliyadda dhibaatada Isbeddelka cimilada, iyo bixinta dhaqaalaha maaliyadeed ee lasiinayo dalalka saboolka ah ee la kulmay waxyeelada Isbeddelka Cimilada. Sidoo kale waxaa khilaafaadka iyo kala aragti duwanaanshada kaalin wayn kuleh xiisadda kusaabsan loolanka Shidaalka iyo Tamarta cagaaran oo markasta ah mid taagan iyo isku waafaqid la’aanta qaar kamid ah xalalka lasoo jeediyay ee Isbeddelka cimilada.

Ka qaybgalka Shirka ee Wakiilada Shirkadaha Waawayn.

Shirkadaha Saliidda iyo Gaaska

Doodda ku saabsan ka-qaybgalka wakiilada/ololeeyayaasha shirkadaha waaweyn (lobbyists) ee shirka COP waxay muddo dheer ahayd arrin la isku haysto. Iyadoo dhinacyo badan ay ku doodayaan in wakiiladan saameyn taban ku yeeshaan go’aannada la xiriira isbeddelka cimilada. Shirkadaha waaweyn —sida kuwa ka shaqeeya tamarta shidaalka fosilka ah ama shirkadaha kale ee ku lugta leh falalka la xiriirta wasakhaynta hawada— ayaa si joogto ah uga qeyb gala shirka COP iyagoo soo dirsada wakiilo u ololeeya  ama difaaca danahooda.  Waxaa jira eedo xooggan oo ah in dhaqaalo fara badan ay kubixiyaan ololeyaal iyo dacaayado si weyn u saameeya go’aannada ka soo baxa shirarka.

Shirkii COP28 ee sanadkii hore ka dhacay Dubai ayaa la sheegay in tirada wakiilada ka socday shirkadaha shidaalka iyo tamarta ee ka qaybgalay shirka ay ka badanaayeen tiro ahaan dadka ka socday dalalka ugu waaweyn ee shirka ka qaybgalayay. 2456 wakiil ayaa ka socday shirkadahan, waxaa ka badanaa keliya wafuuda dalalka Brazil (3081) iyo UAE oo martigelinaysay shirka (4409). COP27 (Glasgow, 2021) iyo COP15 (Copenhagen, 2009) ayaa sidoo kale noqday kuwo ay aad u saameeyeen ololeeyayaal waaweyn oo ka kala yimid dhinacyada shirkadaha saliidda iyo gaaska , kuwaas oo sida lagu eedeeyay doonayay in ay dhibaato ka horkeenaan dadaalka lagu raadinayay heshiis caalami ah. 

Waxaa jirtay cabasho badan oo ka imaanaysay daneeyayaasha u ololeeya arimaha deegaanka kuwaas oo codsanayay in ka qaybgalka xubnahan la dhimo ama la xadido. Hase ahaatee, kuwa kale ayaa qaba in ka qaybgalka shirkadaha ay muhiim tahay maadaama ay yihiin kuwa haysta teknolojiyadda iyo ilaha dhaqaale ee loo baahan yahay si wax looga qabto cimilada.  Lifaaqan ka aqriso 9 ka shirkadood ee ugu caansan dhanka Saliidda iyo Shidaalka oo badan kooda ay leeyihiin dalalka horumaray.

Maxaa lagu Heshiiyay Shirkii u dambeeyay ee COP28 (Dubai)

Shirka COP28 oo lagu qabtay Dubai dabayaaqadii 2023, waxaa lagu gaaray heshiisyo muhiim ah oo ku saabsan la dagaallanka isbeddelka cimilada, inkastoo qaar ka mid ah go’aannada ay la kulmeen muran. Heshiiska ugu weyn wuxuu ahaa in dunidu ay ku heshiiso “Hoos u dhigidda ku tiirsanaanta shidaalka” taas oo markii ugu horraysay la isku waafaqay. Waxa lagu tilmaamay in ay ka dhigan tahay talaabo muhiim ah oo loo qaaday yoolka lagu xaqiijinayo in heerkulka aduunka lagu haayo 1.5°C ama ugu badnaan 2°C ka hor dhamaadka qarniga, sida ku cad heshiiskii Paris ee 2015.

Go’aanka yaraynta ku tiirsanaanta shidaalku waa mid saamaynaya dalal fara badan oo dhaqaalahoodu ku tiirsan yahay shidaalka. Dalalka ay kamid yihiin kuwa Khaliijka ayaa shidaalku u yahay isha dhaqaale ee ugu wayn, sidoo kale dalal ay Soomaaliya kamid ah tahay ayaa weli naawilaaya inay dhulka kala soo baxaan shidaal badan oo ceegaaga. Lama hubo in qorshaha yaraynta ku tiirsanaanta shidaalku uu yahay mid si dhab ah u hirgeli doona, hayeeshee dalal badan ayaa durba bilaabay inay u wareegaan tamarta cagaaran sida qoraxda iyo dabaysha oo koronto nadiif ah laga heli karo.

Sawir laga qaaday shirkii COP28 ee ka dhacay Dubai 2023.

Shirka COP28, guul kale oo muhiim ah ayaa ahayd in la hawlgeliyo Sanduuqa Magdhawga Khasaariha iyo Waxyeelada  (Loss and Damage Fund), kaas oo loogu talagalay in lagu caawiyo dalalka uu sida ugu daran u saameeyay isbeddelka cimilada. Inkastoo deeqo dhan ku dhawaad $700 milyan la ballanqaaday intii uu socday shirkii Dubai, haddana tani waa mid aad uga hooseysa lacagtii loo baahnaa iyada oo u dhiganta waxka yar 2% khasaaraha ay sanadkasta dalalka saboolka ah kala kulmaan isbeddelka cimilada.

Sidoo kale, COP28 waxaa lagu dejiyay qaab-dhismeed cusub oo loogu talagalay Hadafka Caalamiga ee La Qabsiga (Global Goal on Adaptation), kaas oo looga golleeyahay in lagu xoojiyo adkeysiga iyo yareynta nuglaanta la xiriirta saameynta cimilada. Hase yeeshee, qaabkan cusub waxaa loo arkay in uu ka maqan yahay deeqaha dhaqaale ee cad ee loogu talagalay dalalka soo koraya si ay ula qabsadaan isbeddelka cimilada.

Qodobbada niyad-jabka keenay shirkii COP28 waxaa ka mid ahaa horumar la’aanta dhinaca maalgelinta cimilada, iyadoo dhowr go’aan oo muhiim ah dib loogu dhigay shirka COP29 ee dhawaan furmaya. Tan waxaa ku jira abuurista yool dhaqaale oo cusub oo lagu beddelo yoolkii hore ee Copenhegan (2009) oo ahaa in dalalka horumaray ay bixiyaan $100 bilyan sanadkiiba, taas oo aan weligeed si buuxda loo bixin. 

Ugu Dambayn Waxaa La tagayaa COP29, Baku, Azerbaijan.

Markale, kalkii 29aad waxaa lagu wada hadli doonaa magaalada Baku, ee dalka Azerbijan. Shirka waxa uu soconayaa  laga bilaabo 11 ilaa 24-ka November 2024, waxaana lagu qaban doono garoonka caanka ah ee Baku Stadium. Waxaa ka qaybgalaya ku dhawaad 70,000 qof oo ay ku jiraan 200 oo madaxda caalamka. Mukhtar Babayev, Wasiirka Deegaanka iyo Kheyraadka Dabiiciga ah ee Azerbaijan, ayaa ah Madaxweynaha hogaamin doona Shirkan. COP29 wuxuu muhiim u yahay dib-u-eegista dadaallada ka dhashay heshiiskii Paris, dajinta ahdaaf cusub oo maaliyadeed iyo xoojinta qorshayaasha yareynta qiiqa wasakhaysan ee hawada lagusii daayo.

Dalalka laga dheereeyay dhanka horumarka (LDCs) oo ah kuwa ugu badan ee la kulma waxyeelada isbeddelka cimilada ayaa u arka mid kamid ah shirarkii ugu muhiimsanaa ee COP, iyada oo sanadkan lagu naanaysay shirkii Maaliyadda (COP of Finance). Dalalkan oo ay Soomaaliya kujirto ayaa rajeynaya in sare loo qaado lacagaha loo qoondaynayo dalalka soo koraya si ay ula tacaalaan Isbeddelka Cimilada. Hayeeshee waxaa sugaysa dood wayn, waxaana la filayaa in cadadka lacagta ay ka doodayaan dhinacyada ay u dhaxayn doonto farqi wayn.

Warbixin kale ayaan si faahfaahsan ugu dul istaagi doonaa qodobada ugu muhiimsan ee diiradda lagu saari doono shirka Isbeddelka Cimilada ee UNFCCC-COP29. 

 

2 comments
0 FacebookTwitterPinterestLinkedinEmail